Choroba Parkinsona- etiopatogeneza i leczenie

 

Choroba Parkinsona- co to takiego?

Choroba Parkinsona to nieuleczalna, postępująca choroba neurodegeneracyjna. Głównym źródłem problemów jest powolna degradacja neuronów, czyli stopniowa utrata komórek nerwowych w określonych rejonach mózgu- szczególnie w istocie czarnej, która odpowiada głównie za funkcje motoryczne organizmu, czyli zdolność do przemieszczania się i ogólną koordynację ruchową. Nie są znane dokładne przyczyny choroby Parkinsona, jednak uważa się, że duże znaczenie ma podłoże genetyczne oraz czynniki środowiskowe. Dziedziczenie choroby Parkinsona następuje tylko w pewnej części osób chorych i obejmuje od 15 do 25% wszystkich przypadków.

Historia odkrycia

Pierwsze objawy choroby Parkinsona zostały zaobserwowane przez XVIII-wiecznego lekarza z Londynu- Jamesa Parkinsona. To na jego cześć została nazwana ta jednostka chorobowa. Co ciekawe, lekarz ten był jednocześnie geologiem, paleontologiem, jak i aptekarzem. Chorobę, nazwaną następnie jego nazwiskiem, opisał w swojej pracy pod tytułem An Essay on the Shaking Palsy. W tamtych czasach choroba Parkinsona była nazywana drżączką poraźną.

Epidemiologia choroby Parkinsona

Choroba Parkinsona jest jedną z najczęstszych chorób neurodegeneracyjnych na świecie. Częstość jej występowania szacuje się na około 0,15% populacji ogólnej. Jednak wartość ta rośnie wraz z wiekiem. Po ukończeniu 70 roku życia wynosi już 1,5%, czyli dokładnie 10 razy więcej. Pacjenci często pytają, w jakim wieku choroba Parkinsona daje pierwsze, zauważalne objawy. Szacuje się, że średni wiek zachorowania to około 58 lat, choć są znane przypadki, gdy choroba ta pojawiała się przed ukończeniem 40 roku życia.

 

Objawy i diagnostyka

Nie istnieją aktualnie żadne testy diagnostyczne, które pozwalałyby z całą stanowczością potwierdzić lub wykluczyć chorobę Parkinsona, choć istnieją pewne specyficzne objawy, które wyprzedzają pojawienie się objawów motorycznych o kilka lat.

Objawy motoryczne i niemotoryczne

Jednym z najczęstszych objawów choroby Parkinsona jest tak zwana bradykinezja, czyli spowolnienie ruchowe. Ponadto chorobie tej często towarzyszy sztywność mięśniowa, zaburzenia chodu i postawy, drżenie mięśni, zaburzenia równowagi i koordynacji, czy problemy z ogólnym poruszaniem się. Są to objawy motoryczne, czyli związane z procesem poruszania ciałem, a także koordynacji ruchowej i równowagi. Z objawów niemotorycznych, które towarzyszą chorobie Parkinsona, można wymienić zaburzenia węchu, zaburzenia psychiczne, bóle całego ciała, trudności w zasypianiu, czy ogólne zmęczenie. Chorym często towarzyszy depresja oraz inne zaburzenia nastroju.

Typowym symptomem choroby Parkinsona jest tak zwany objaw koła zębatego. Napięcie mięśniowe w trakcie wykonywania ruchu wydaje się skokowe, podczas gdy u zdrowych ludzi jest bardzo płynne. Istnieje również objaw scyzoryka, gdy napięcie mięśniowe jest największe na początku i na końcu wykonywanego ruchu, oraz objaw rury ołowianej, gdzie napięcie mięśniowe jest silne przez cały czas wykonywania ruchu.

Jak diagnozować chorobę Parkinsona?

Diagnostyka choroby Parkinsona opiera się na obrazie klinicznym pacjenta. Oznacza to, że lekarz nie ma do dyspozycji żadnych badań ani testów diagnostycznych, a rozpoznanie opiera się na stwierdzeniu obecności przynajmniej dwóch z trzech klasycznych objawów choroby Parkinsona, którymi są:

• wzmożone napięcie mięśniowe
• bradykinezja, czyli spowolnienie ruchowe
• drżenie spoczynkowe

Istnieją jeszcze inne, dodatkowe objawy, których obecność może pomóc w zdiagnozowaniu choroby Parkinsona, lecz ich rola jest drugorzędowa.

 

Czy istnieje skuteczne leczenie choroby Parkinsona?

Niestety aktualnie rokowania choroby Parkinsona nie są dobre, gdyż schorzenie to jest nieuleczalne. Nie wynaleziono jeszcze żadnego skutecznego leku na tę chorobę, a dostępne leczenie jedynie ogranicza i opóźnia postęp degradacji komórek nerwowych.

Leczenie farmakologiczne

Główne leczenie farmakologiczne choroby Parkinsona opiera się na lekach zwiększających poziom dopaminy w organizmie. Uzyskuje się to poprzez zwiększenie produkcji dopaminy przez sam organizm. Złotym standardem w tym zakresie jest stosowanie lewodopy (w skrócie L-DOPA). Jednak zanim zastosowano lewodopę, używano leków antycholinergicznych, które są stosowane również dzisiaj samodzielnie lub w połączeniu z L-DOPA. Często stosuje się także blokery receptora NMDA, czyli amantadynę, oraz inhibitory MAO (rasagilina, selegilina).

Terapie wspomagające

Nowoczesne leczenie choroby Parkinsona to nie tylko leki farmakologiczne. Niezwykle istotne jest wsparcie okazywane choremu, jak i inne rodzaje terapii. W końcu choroba Parkinsona jest nieuleczalna i wolno postępująca, przez co chorzy nierzadko popadają w depresję. Wsparcie psychologiczne jest tu więc bardzo ważne. Pacjent z depresją będzie źle reagować na leczenie i nie będzie przykładał się do zajęć manualnych. Z tego powodu postęp choroby będzie szybszy, a to tylko może pogłębić objawy depresji.

Bardzo istotne są zajęcia fizjoterapeutyczne- prawidłowo prowadzone mogą opóźnić wystąpienie problemów mięśniowych. Podobnie jest w przypadku terapii zajęciowej, która również usprawnia motorykę pacjentów. W późniejszym etapie choroby Parkinsona mogą dojść problemy z mową, artykulacją czy połykaniem- warto więc w tym okresie wprowadzić pomoc logopedyczną.

W skrajnych przypadkach jest również możliwe leczenie operacyjne choroby Parkinsona. Operacja polega na zniszczeniu lub zablokowaniu struktur mózgu, nadmiernie odhamowanych w wyniku zniszczenia istoty czarnej. Operacja taka oczywiście nie wyleczy całkowicie z choroby, jednak może istotnie przyczynić się do poprawy jakości i komfortu życia pacjenta. Możliwe jest także wszczepienie do mózgu specjalnych elektrod, które następnie stymulują prądem nadmiernie aktywne jądro niskowzgórzowe.

 

Jak wcześnie wykrywać pierwsze objawy choroby?

Bardzo wczesnym objawem choroby Parkinsona, które wyprzedzają właściwą chorobę o kilka lat, są zaburzenia węchu. Hipozmia- czyli zaburzona zdolność poznawania zapachów jest częstym objawem prodromalnym (czyli objawem wczesnym, zwiastującym chorobę) w chorobie Parkinsona i występują od 4 do 7 lat przed wystąpieniem objawów motorycznych. Aktualnie sprawdzanie sprawności węchowej jest jednym z narzędzi przesiewowych stosowanych w diagnostyce tej choroby. Innym objawem prodromalnym jest mrowienie w kończynach, czy depresyjne zaburzenia osobowości.

 

Bibliografia:

• J. Sławek; Choroba Parkinsona- jak właściwie rozpoznawać, skutecznie i bezpiecznie leczyć?; Forum Medycyny Rodzinnej; 2014; tom 8; nr 6; 281-291
• M. Lemieszewska, A. Zabłocka, J. Rymaszewska; Choroba Parkinsona- etiopatogeneza, podłoże molekularne i potencjalne możliwości terapii; Postępy Hig Med Dosw; 2019; 73; 256-268
• A. Bogucki, J. Sławek, M. Boczarska-Jedynak, A. Gajos, G. Opala, M. Rudzińska, A. Szczudlik; Leczenie zaawansowanej choroby Parkinsona- rekomendacje Polskiego Towarzystwa Choroby Parkinsona i Innych Zaburzeń Ruchowych; Polski Przegląd Neurologiczny; 2014; tom 10; nr 1; 15-22
• Światowy Dzień Chorych na Chorobę Parkinsona; www.gov.pl; https://www.gov.pl/web/wsse-bydgoszcz/swiatowy-dzien-chorych-na-chorobe-parkinsona [data dostępu 31.03.2024]
• K. Śmigórski, A.M. Śmigórska; Zaburzenia funkcjonowania węchowego w przebiegu choroby Parkinsona; Psychatry Neurol; 2017; 26 (2); 75-84

Autor: mgr farm. Wojciech Ziółkowski